28 Sty

W oczekiwaniu na zielone łabędzie

Czarny łabędź to określenie na rzadkie zdarzenie. Jest nietypowe, więc nie można go przewidzieć. Ma ogromny, wręcz katastrofalny wpływ na świat. Chociaż jest niespodziewane, chcemy post factum je wyjaśnić. Ulegamy iluzji, że było do przewidzenia.

Nassim Taleb, twórca pojęcia, rozróżnia czarne łabędzie pozytywne: wynalazki, odkrycia naukowe, korzystne inwestycje. I negatywne: wojny, kryzysy. Mówi: obawiamy się nie tych nieprawdopodobnych zdarzeń co trzeba. Tak było z zamachem z 11 września 2001, kryzysem finansowym w 2008, katastrofą elektrowni atomowej Fukushima w 2011.

Dziś, mierząc się ze zmianą klimatu musimy przygotować się na klimatyczne czarne łabędzie, nazywane też zielonymi łabędziami.

Zielone od czarnych różnią się tym, że negatywne skutki zmiany klimatu nie będą już zaskoczeniem. Mogą być jednak dla ludzkości znacznie gorsze niż kryzysy finansowe i stać się źródłem nieprzewidywalnych konsekwencji. To rodzi nowe wyzwania dla instytucji finansowych, banków centralnych etc.  

[998 znaków]

Źródło:
Czarny Łabędź. O skutkach nieprzewidywalnych zdarzeń, Nassim Nicholas Taleb, Kurhaus, 2014
Green Swan’ Climate Event Could Trigger Global Financial Crisis, BIS Warns, Jana Randow, Bloomberg.com
Foto: Yuting Liu / Unsplash

22 Sty

Marek Aureliusz. Wdzięczność cesarza

Marek Aureliusz, najpotężniejszy człowiek swoich czasów, w Rozmyślaniach z pokorą pisze o tym, co zawdzięcza bliskim i wychowawcom.

Łagodność i równe usposobienie. Umiłowanie skromności i charakter męski. Sposób życia prosty. Wytrwałość w trudach. Wstręt do błahostek. Spoufalenie się z filozofią. Zrozumienie potrzeby pielęgnowania charakteru. Sztukę czytania dokładnego. Niezależność sądów. Równowagę umysłu w cierpieniach. Zrozumienie życia według natury. Powagę niewymuszoną. Umiejętność chwalenia bez natarczywości. Nielekceważenie żalów przyjaciół. Ducha życzliwości.

Miłość rodziny, prawdy i sprawiedliwości. Opanowanie siebie samego. Pogodę ducha w przykrych stosunkach życiowych. Łagodność w parze z powagą. Wypełnianie obowiązków bez narzekania. Trwanie przy sądzie wydanym po rozwadze. Obojętność wobec zaszczytów. Pracowitość i wytrwałość. Umysł pogodny. Brak strachu zabobonnego przed bogami. Uprzejmość bez przesady.

Kończy: do tego wszystkiego potrzeba pomocy boskiej i szczęścia.

[999 znaków]

Marek Aureliusz, Rozmyślania, tłumaczenie Marian Reiter

19 Sty

Epoka Osiowa. Energetyczna rewolucja

Między VIII a III w. p.n.e w czterech regionach świata narodziły się systemy religijne i filozoficzne. W Chinach konfucjanizm i taoizm, w Indiach buddyzm, hinduizm dżinizm, zoroastrianizm w Persji, monoteizm w Judei i racjonalizm w Grecji. 

Łączyła ich świadomość cierpienia, troska o indywidualną moralność, propagowanie altruizmu i obietnica duchowej transcendencji. Ten kluczowy dla rozwoju ludzkości czas Karl Jaspers nazwał Epoką Osiową

Regiony przechodziły wstrząsy polityczne, społeczne i ekonomiczne. Porzucano plemienne myślenie, upadały dawne hierarchie, rozwijał się handel. Co było przyczyną rewolucji? – Epoka osiowa pojawiła się w momencie, gdy postępy w rolnictwie dostarczyły dodatkowej dawki energii. Ponad 20 tys. kalorii dziennie na osobę w postaci żywności, karmy, paliwa i surowców naturalnych – pisze Steven Pinker w książce Oświecenie teraz.

Budowano większe miasta, rozwijała się warstwa uczonych, kapłanów, zamiast walki o doraźne przetrwanie zaczęto planować długofalowo.

[998 znaków]

Źródło:
Karen Armstrong, Krótka historia mitu, ZNAK, 2005 
Steven Pinker, Nowe Oświecenie, ZNAK, 2018
Foto: Ant Rozetsky / Unsplash

16 Sty

Buduj nawyki oparte na tożsamości

Dlaczego zmiana nawyków jest trudna? Bo zmieniamy nie to, co trzeba.

Istnieją trzy poziomy zmiany. Pierwszy, to zmiana rezultatów. Dotyczy celów: wydać książkę, przebiec maraton. Drugi, to zmiana procesów: wdrożyć nowy plan treningowy. Trzeci, to zmiana tożsamości. To najgłębsza warstwa, dotyczy zmiany przekonań, światopoglądu i samooceny.

Rezultaty są tym, co otrzymujesz. Procesy są tym, co robisz. Tożsamość jest tym, w co wierzysz – pisze James Clear w książce Atomowe nawyki. Każdy poziom jest ważny, ale kluczowy jest kierunek zmiany. Zamiast budować nawyki bazujące na rezultatach, należy skupić się na tym kim chcemy zostać i budować nawyki oparte na tożsamości. 

Nawyki trudno korygować, jeśli nie zmieni się leżących u ich podstaw przekonań. Dlatego najwyższą formą wewnętrznej motywacji jest uczynienie z nawyku części tożsamości. – Nawyki kształtują tożsamość, a tożsamość kształtuje nawyki. Każde działanie jest głosem oddanym na ten typ człowieka, jakim pragniesz być – przekonuje.

[999 znaków]

Źródło:
Atomowe nawyki. Drobne zmiany, zaskakujące efekty. James Clear, Wydawnictwo Galaktyka, 2019
Foto: Andrew Spencer / Unsplash

11 Sty

Ośmiornice. Mistrzynie kamuflażu

Ośmiornice fascynują, bo się nam wymykają. Dosłownie i w przenośni.

To istoty prowadzące samotnicze życie. Drapieżniki, których behawior jest złożony. Lubią się włóczyć, są ciekawskie i sprytne. Potrafią stać się niewidoczne, wyświetlają inny kolor z przodu, inny z tyłu.

Odkręcą słoik, aby dostać się do jedzenia. Ale w wymyślonych testach badawczych nie wypadają dobrze. W niewoli, której są świadome, cechuje je złośliwość i spryt. Potrafią zgasić światło plując wodą w żarówkę. Nie obserwowane próbują uciec, blokując odpływ wody w akwarium i zalewając laboratorium.

Wykształciły duży układ nerwowy, rozproszony po całym ciele, o wielkości 500 mln neuronów (człowiek: 90 mld). Złożoność neuronalna podobna jest do kota. Ramiona mają własne narządy czuciowe i kontrolujące ruch. Jest w nich dwa razy więcej neuronów niż w mózgu.

Ośmiornice żyją krótko, do 2 lat. Dlaczego wykształciły duży mózg? Czy potrzebny jest do koordynacji złożonego ciała i organizacji ruchu? Czy to ewolucyjny przypadek?

[1000 znaków]

Źródło:
Inne umysły. Ośmiornice i prapoczątki świadomości, Peter Godfrey Smith, Copernicus Center Press, 2018
Foto: Serena Repice Lentini on Unsplash