11 Sty

Ośmiornice. Mistrzynie kamuflażu

Ośmiornice fascynują, bo się nam wymykają. Dosłownie i w przenośni.

To istoty prowadzące samotnicze życie. Drapieżniki, których behawior jest złożony. Lubią się włóczyć, są ciekawskie i sprytne. Potrafią stać się niewidoczne, wyświetlają inny kolor z przodu, inny z tyłu.

Odkręcą słoik, aby dostać się do jedzenia. Ale w wymyślonych testach badawczych nie wypadają dobrze. W niewoli, której są świadome, cechuje je złośliwość i spryt. Potrafią zgasić światło plując wodą w żarówkę. Nie obserwowane próbują uciec, blokując odpływ wody w akwarium i zalewając laboratorium.

Wykształciły duży układ nerwowy, rozproszony po całym ciele, o wielkości 500 mln neuronów (człowiek: 90 mld). Złożoność neuronalna podobna jest do kota. Ramiona mają własne narządy czuciowe i kontrolujące ruch. Jest w nich dwa razy więcej neuronów niż w mózgu.

Ośmiornice żyją krótko, do 2 lat. Dlaczego wykształciły duży mózg? Czy potrzebny jest do koordynacji złożonego ciała i organizacji ruchu? Czy to ewolucyjny przypadek?

[1000 znaków]

Źródło:
Inne umysły. Ośmiornice i prapoczątki świadomości, Peter Godfrey Smith, Copernicus Center Press, 2018
Foto: Serena Repice Lentini on Unsplash

27 Gru

Solastalgia, czyli lęk przed katastrofą

Reakcją ludzi na rekordowe temperatury, ekstremalne zjawiska atmosferyczne i zmiany klimatyczne jest lęk i przygnębienie. Australijski filozof Glenn Albrecht nazywa ten stan solastalgią. 

Solastalgia to uczucie niepokoju związane ze zmianą najbliższego otoczenia, poczuciem izolacji i brakiem bezpieczeństwa, które daje miejsce zamieszkania. To poczucie zmiany otoczenia przez siły, które sprawiają, że własne środowisko znajduje się w stanie zagrożenia. To pragnienie, aby dom zapewniał komfort i spokój. 

Przyczyny solastalgii mają charakter naturalny jak susza, powódź, pożar, jak i ludzki: wojny, terroryzm, wylesianie, gentryfikacja. Doświadczają go ludzie dotknięci pożarami lasów w Kalifornii, pozbawieni domów w wyniku wybuchu wulkanów w Indonezji czy narażeni na suszę rolnicy w Indiach (60 tys. samobójstw w ciągu 30 lat).

Zdaniem Albrechta solastalgii mogą doświadczać ludzie, którzy uważają Ziemię za swój dom i obserwują z niepokojem kolejne doniesienia o destrukcyjnych zmianach klimatu.

[999 znaków]

Źródło:
‚Solastalgia’ A New Concept in Health and Identity, Glenn Albrecht  
Have you ever felt ‘solastalgia’?, BBC
Suicides of nearly 60,000 Indian farmers linked to climate change, study claims, The Guardian
Foto: Dominik Dancs on Unsplash

18 Gru

Franciszek: Ziemia protestuje z powodu zła

Jan XXIII pisał o globalnej degradacji środowiska. Paweł VI przestrzegał, że człowiek padnie ofiarą tego procesu. JPII zachęcał do globalnego nawrócenia ekologicznego. Benedykt XVI wskazywał potrzebę korekty modeli rozwojowych niszczących planetę.

Franciszek w encyklice Laudato si wzywa do zmiany stylu życia i konsumpcji. Prowadząc rabunkową politykę człowiek, przekroczył granice eksploatacji planety, którą uważa za swoją własność. Zmiany klimatyczne dotkną każdej sfery życia. Konsekwencje spadną na zależne od zasobów naturalnych kraje rozwijające się. Wzrośnie liczba migracji. Kontrola wody pitnej będzie źródłem konfliktów. 

Konieczna jest redukcja CO2 i gazów cieplarnianych, zastąpienie paliw kopalnych odnawialnymi źródłami energii. Trzeba chronić bioróżnorodność i miejsca kluczowe dla globalnego ekosystemu jak Amazonia, dorzecze Konga czy lodowce. 

Przypomina, że młode pokolenie wymaga od nas zmian. Potrzebna jest powszechna solidarność i świadomość, że jesteśmy jedną ludzką rodziną.

[1000 znaków]

Źródło:
Encyklika Laudato si Ojca Świętego Franciszka poświęcona trosce o wspólny dom, 2015
Fot. Benhur Arcayan via Wikimedia Commons