22 sty

Marek Aureliusz. Wdzięczność cesarza

Marek Aureliusz, najpotężniejszy człowiek swoich czasów, w Rozmyślaniach z pokorą pisze o tym, co zawdzięcza bliskim i wychowawcom.

Łagodność i równe usposobienie. Umiłowanie skromności i charakter męski. Sposób życia prosty. Wytrwałość w trudach. Wstręt do błahostek. Spoufalenie się z filozofią. Zrozumienie potrzeby pielęgnowania charakteru. Sztukę czytania dokładnego. Niezależność sądów. Równowagę umysłu w cierpieniach. Zrozumienie życia według natury. Powagę niewymuszoną. Umiejętność chwalenia bez natarczywości. Nielekceważenie żalów przyjaciół. Ducha życzliwości.

Miłość rodziny, prawdy i sprawiedliwości. Opanowanie siebie samego. Pogodę ducha w przykrych stosunkach życiowych. Łagodność w parze z powagą. Wypełnianie obowiązków bez narzekania. Trwanie przy sądzie wydanym po rozwadze. Obojętność wobec zaszczytów. Pracowitość i wytrwałość. Umysł pogodny. Brak strachu zabobonnego przed bogami. Uprzejmość bez przesady.

Kończy: do tego wszystkiego potrzeba pomocy boskiej i szczęścia.

[999 znaków]

Marek Aureliusz, Rozmyślania, tłumaczenie Marian Reiter

19 sty

Epoka Osiowa. Energetyczna rewolucja

Między VIII a III w. p.n.e w czterech regionach świata narodziły się systemy religijne i filozoficzne. W Chinach konfucjanizm i taoizm, w Indiach buddyzm, hinduizm dżinizm, zoroastrianizm w Persji, monoteizm w Judei i racjonalizm w Grecji. 

Łączyła ich świadomość cierpienia, troska o indywidualną moralność, propagowanie altruizmu i obietnica duchowej transcendencji. Ten kluczowy dla rozwoju ludzkości czas Karl Jaspers nazwał Epoką Osiową

Regiony przechodziły wstrząsy polityczne, społeczne i ekonomiczne. Porzucano plemienne myślenie, upadały dawne hierarchie, rozwijał się handel. Co było przyczyną rewolucji? – Epoka osiowa pojawiła się w momencie, gdy postępy w rolnictwie dostarczyły dodatkowej dawki energii. Ponad 20 tys. kalorii dziennie na osobę w postaci żywności, karmy, paliwa i surowców naturalnych – pisze Steven Pinker w książce Oświecenie teraz.

Budowano większe miasta, rozwijała się warstwa uczonych, kapłanów, zamiast walki o doraźne przetrwanie zaczęto planować długofalowo.

[998 znaków]

Źródło:
Karen Armstrong, Krótka historia mitu, ZNAK, 2005 
Steven Pinker, Nowe Oświecenie, ZNAK, 2018
Foto: Ant Rozetsky / Unsplash

16 sty

Buduj nawyki oparte na tożsamości

Dlaczego zmiana nawyków jest trudna? Bo zmieniamy nie to, co trzeba.

Istnieją trzy poziomy zmiany. Pierwszy, to zmiana rezultatów. Dotyczy celów: wydać książkę, przebiec maraton. Drugi, to zmiana procesów: wdrożyć nowy plan treningowy. Trzeci, to zmiana tożsamości. To najgłębsza warstwa, dotyczy zmiany przekonań, światopoglądu i samooceny.

Rezultaty są tym, co otrzymujesz. Procesy są tym, co robisz. Tożsamość jest tym, w co wierzysz – pisze James Clear w książce Atomowe nawyki. Każdy poziom jest ważny, ale kluczowy jest kierunek zmiany. Zamiast budować nawyki bazujące na rezultatach, należy skupić się na tym kim chcemy zostać i budować nawyki oparte na tożsamości. 

Nawyki trudno korygować, jeśli nie zmieni się leżących u ich podstaw przekonań. Dlatego najwyższą formą wewnętrznej motywacji jest uczynienie z nawyku części tożsamości. – Nawyki kształtują tożsamość, a tożsamość kształtuje nawyki. Każde działanie jest głosem oddanym na ten typ człowieka, jakim pragniesz być – przekonuje.

[999 znaków]

Źródło:
Atomowe nawyki. Drobne zmiany, zaskakujące efekty. James Clear, Wydawnictwo Galaktyka, 2019
Foto: Andrew Spencer / Unsplash

11 sty

Ośmiornice. Mistrzynie kamuflażu

Ośmiornice fascynują, bo się nam wymykają. Dosłownie i w przenośni.

To istoty prowadzące samotnicze życie. Drapieżniki, których behawior jest złożony. Lubią się włóczyć, są ciekawskie i sprytne. Potrafią stać się niewidoczne, wyświetlają inny kolor z przodu, inny z tyłu.

Odkręcą słoik, aby dostać się do jedzenia. Ale w wymyślonych testach badawczych nie wypadają dobrze. W niewoli, której są świadome, cechuje je złośliwość i spryt. Potrafią zgasić światło plując wodą w żarówkę. Nie obserwowane próbują uciec, blokując odpływ wody w akwarium i zalewając laboratorium.

Wykształciły duży układ nerwowy, rozproszony po całym ciele, o wielkości 500 mln neuronów (człowiek: 90 mld). Złożoność neuronalna podobna jest do kota. Ramiona mają własne narządy czuciowe i kontrolujące ruch. Jest w nich dwa razy więcej neuronów niż w mózgu.

Ośmiornice żyją krótko, do 2 lat. Dlaczego wykształciły duży mózg? Czy potrzebny jest do koordynacji złożonego ciała i organizacji ruchu? Czy to ewolucyjny przypadek?

[1000 znaków]

Źródło:
Inne umysły. Ośmiornice i prapoczątki świadomości, Peter Godfrey Smith, Copernicus Center Press, 2018
Foto: Serena Repice Lentini on Unsplash

27 gru

Solastalgia, czyli lęk przed katastrofą

Reakcją ludzi na rekordowe temperatury, ekstremalne zjawiska atmosferyczne i zmiany klimatyczne jest lęk i przygnębienie. Australijski filozof Glenn Albrecht nazywa ten stan solastalgią. 

Solastalgia to uczucie niepokoju związane ze zmianą najbliższego otoczenia, poczuciem izolacji i brakiem bezpieczeństwa, które daje miejsce zamieszkania. To poczucie zmiany otoczenia przez siły, które sprawiają, że własne środowisko znajduje się w stanie zagrożenia. To pragnienie, aby dom zapewniał komfort i spokój. 

Przyczyny solastalgii mają charakter naturalny jak susza, powódź, pożar, jak i ludzki: wojny, terroryzm, wylesianie, gentryfikacja. Doświadczają go ludzie dotknięci pożarami lasów w Kalifornii, pozbawieni domów w wyniku wybuchu wulkanów w Indonezji czy narażeni na suszę rolnicy w Indiach (60 tys. samobójstw w ciągu 30 lat).

Zdaniem Albrechta solastalgii mogą doświadczać ludzie, którzy uważają Ziemię za swój dom i obserwują z niepokojem kolejne doniesienia o destrukcyjnych zmianach klimatu.

[999 znaków]

Źródło:
‚Solastalgia’ A New Concept in Health and Identity, Glenn Albrecht  
Have you ever felt ‘solastalgia’?, BBC
Suicides of nearly 60,000 Indian farmers linked to climate change, study claims, The Guardian
Foto: Dominik Dancs on Unsplash